Iedereen die in het funderend onderwijs voor de klas staat, moet iets doen aan burgerschapsonderwijs. Tijdens hun opleiding aan de pabo maken de toekomstige juffen en meester kennis met dat thema. Peter van Olst, regisseur identiteit, vorming & burgerschap aan Driestar hogeschool, vertelt hoe die kennismaking verloopt. En vanuit het verre Liberia delen Lida en Leah hun ervaringen.
De vorming van studenten is voor de Goudse pabo heel belangrijk. In de zogenaamde “profilijn” zit ‘de onderdompeling in het eigene’, zoals Van Olst het noemt, waarbij hij als voorbeeld geeft de derdejaarsmodule Moreel beraad. Dan verkennen studenten hoe de cultuur omgaat met moraliteit, maar ook hoe ze zelf als christen morele afwegingen maken. Tegelijk zit er openheid in de profilijn. ‘We zoeken niet de openheid om wereldgelijkvormig te zijn. Bij het zoeken van openheid kijken we door de bril van de dienstbaarheid: hoe kan ik als christen een bijdrage leveren? Denk daarbij vooraf na over je eigen grenzen en ga dan de praktijk verkennen. We hopen dat die combinatie van openheid en beginselvastheid studenten een diepere verankering geeft.’
Dicht bij huis
Die ideeën zijn samengebracht in een leerlijn “Shalom zoekende burgerschapsvorming”. “Shalom at home” is het thema van de leerlijn in het eerste studiejaar. Dicht bij huis wordt gesproken over identiteit en identiteitsverschillen. Alleen al het omgaan met liggingsverschillen in de pabogroep is burgerschapsvorming. De studenten interviewen in dit jaar een andersdenkende christen. Van Olst noemt als voorbeelden een pro-Palestijnse christen, een homoseksuele predikant of een christen die bewust geheelonthouder en vegetariër is – al blijkt in de praktijk dat studenten ook kleinschaliger verschillen als fundamenteel ervaren. Studenten oefenen in zorgvuldig luisteren en samenvatten, maar ook in het stellen van kritische vragen en het omgaan met de reactie daarop.
‘Denk vooraf na over je eigen grenzen en ga dan de praktijk verkennen’
Peter van Olst
Het tweede studiejaar wordt de kring wijder: “Shalom in de city”. Het gaat dan over allerlei vormen van diversiteit in de Nederlandse samenleving. Daarbij kunnen studenten bijvoorbeeld een bezoek aan een moskee of een hindoetempel brengen, maar ook activiteiten in een asielzoekerscentrum opzetten. Dat roept allerlei vragen op: Wat betekent het dat we in de moskee onze schoenen uitdoen? Maar ook: hebben we vanmiddag wel genoeg getuigd, of is de ontmoeting zelf al een getuigenis?
Tijdens het derde studiejaar gaan de studenten samenwerken met andersdenkenden: “Shalom in action”. Ze volgen een diversiteitsstage buiten hun normale context, bijvoorbeeld op een etnisch gemengde school. In een burgerschapsstage leveren ze een bijdrage aan de samenleving door bijvoorbeeld voor te lezen in de openbare bibliotheek.
Omgangsvormen
Dat hele programma loopt ten slotte uit in “Shalom worldwide”: verbinding met mensen van niet-westerse culturen. Lida en Leah kozen ervoor om tien weken naar een school voor missionkids in Liberia te gaan. Op het moment dat ze daar – heel enthousiast – over vertellen, zijn ze daar ruim zeven weken. Vanuit de veilige Nederlandse Bijbelgordel zijn ze neergestreken op een compound met allerlei nationaliteiten. Ongeveer een derde van de bewoners van de compound behoort tot de plaatselijke bevolking. De beide juffen geven les aan de kinderen van de gezinnen die er wonen, maar hebben ook tijd genoeg om naar de markt te gaan, of langs het strand te wandelen.
En ondertussen ontwikkelen ze daar in Liberia hun burgerschapsvaardigheden verder. Op de pabo zijn ze stapje voor stapje met andersdenkenden in aanraking gekomen, maar op de compound is het toch anders. Een van de leerkrachten biedt voor alles en nog wat haar excuses aan. Als Nederlandse jongedame krijg je dan een soort spiegel voorgehouden: hoe doe ik dat? En hoe zien de andere omgangsvormen er hier uit? Hoe groet ik iemand die ik tegenkom? Je zit op het strand, iemand komt naast je zitten en begint een verhaal over zichzelf te vertellen. Zoiets maak je in Nederland niet alle dagen mee, dus hoe ga je daarmee om?
‘Een Afrikaanse kerkdienst laat je duidelijker zien waar je vandaan komt’
Lida en Leah
Doorwerkt
En dan de kerkdiensten … ‘Dat gaat hier echt op z’n Afrikaans, met muziek tot aan de grens van gehoorschade.’ De bijbehorende preek lijkt soms een beetje op thuis, soms ook helemaal niet. Het valt de beide meiden op dat er vooral voor gelovigen gepreekt wordt – zonder ervan uit te gaan dat ieder in de kerk bekeerd is. Het geeft aanleiding tot nadenken over daar en thuis. ‘Zoiets laat je duidelijker zien waar je vandaan komt. Daardoor waardeer je dingen uit de gereformeerde gezindte weer eens.’
En wat nemen ze mee in de komende liostage op een Nederlandse school? Lida: ‘Dat de Bijbel doorwerkt in het hele onderwijs, niet alleen in de dagopening en het gebed voor het eten. Bijvoorbeeld: Een leerling die iets niet kan, krijgt hier niet alleen te horen “Je kunt het wel!”, maar ook: “Vraag God om hulp.” Leah vult aan: ‘Ik wil de leerlingen graag meegeven dat we kunnen leren van andere culturen.’
Ze gaan het missen, de natuurlijke plaats van het geloof in het leven op school, maar ook de ontspannen en gemakkelijke contacten met anderen. Ze vermoeden dat ze zelf door die ervaringen veranderd zijn, maar hoe … dat vraagt nog wat reflectie.